آوازهای ماندگار سراج

سید حسام‌الدین سراج به گواهی آثار خود _مخصوصاً در کارهای دهه شصت و هفتادش_ بی‌شک یکی از صداهای ماندگار موسیقی سنتی ایرانی است. او برای خود هم لحن آوازی مخصوصی دارد هم رنگ صدای متمایزی. از طرفی در آثار او می‌توانیم آشکارا چهره یک «شخصیت موسیقایی» واحد را هم ببینیم. از مشخصه‌های این شخصیت، حضور یک عرفان پاکیزه، پرهیزگار، متین و موقر است.

قطعاً در شکل‌گیری این شخصیت موسیقایی حضور سه نوازنده و آهنگساز برجسته سرزمینمان که در ساخت و پرداخت مهم‌ترین آثار سراج نقش کلیدی را داشتند بسیار موثر بوده است. زنده‌یاد استاد «سید جلال ذوالفنون»، استاد «محسن نفر» و جناب آقای «رامین کاکاوند» آن سه موسیقی-مردی هستند که سراج بی آن‌ها سراج نمی‌شد. و قطعا پیوند جانی او با جهان عرفانی امام خمینی و نگاه انقلابی آن پیرِ جان آگاه؛ و همچنین معاشرت او با شاعران و ادیبان در شکل گیری این شخصیت خاص کم تاثیری نگذاشته است. مثلا بعید است یک خواننده بی هویت به ذهنش خطور کند که می تواند به جز نام های مرسوم و شاعران پر آوازه، در آواز خود سراغ شعر شاعرانی چون بیدل دهلوی و استاد علی معلم دامغانی نیز رفت. آنگونه که سراج در این آفاق نیز بال آواز باز کرده است.

یکی از کارهایی که همیشه دوست داشتم انجام بدهم گلچین است. معتقدم زکات غور در آثار کامل یک هنرمند، گلچین آن برای دیگران است. یک راهش این بود که آهنگساز-محور این کار را انجام بدهم، اما از آنجا که دارم در اینترنت می‌نویسم _و نه مثلاً در یک فرهنگ جامع مکتوب موسیقی_ ترجیح دادم خواننده-محور شروع کنم، چه اینکه مشخصاً خواننده‌ها معروف و محبوب‌ترند. علی ای حال کار شروع شد با گزیده آوازهای سید حسام‌الدین سراج. یعنی این‌ها به نظرم بهترین آوازهای سراج هستند. این نظر کسی است که همه آلبوم‌های سراج را با دقت گوش کرده است، اگرچه مخاطب حرفه‌ای هنر موسیقی نیست. و البته تاکید می‌شود این‌ها صرفاً «آواز»های آقا سراج هستند، نه «تصنیف»ها و «ترانه»ها. مخاطب موسیقی پاپ بداند: «آواز» آن است که شما اصلاً نمی‌توانید تحمل کنید، «تصنیف» آن است که شما تا حدی می‌توانید آن را تحمل کنید. احتمال دارد در یادداشتی دیگر سراغ تصنیف‌ها بروم.

این آوازها _به طور اتفاقی_ مجموعاً چهارده تا هستند و _باز به طور اتفاقی_ از هفت آلبوم انتخاب شده اند. این هفت آلبوم لزوماً بهترین آلبوهای سراج نیستند، بلکه به نظر من بهترین آلبوم‌های سراج از نظر آوازی هستند.

امیدوارم این قبیل گلچین‌های ذوقی پنجره‌ای باشد برای آشنایی بیشتر با موسیقیِ «سید حسام‌الدین سراج» و همچنین هنر اصیلِ«آواز».

[ نکته: باز به نظرم از این میان، دو آواز آلبوم آیینه رو (در همایون و شور) بهترین آوازهای سراج اند.

نکته بعد: سعی شده کاورها همه با کیفیت باشند، درمورد «آیینه رو» واقعا متاسفیم.

نکته آخر: البته می دانیم جدا کردن آوازها از خانواده آلبوم _مخصوصا آن آلبوم ها که فضای یکپارچه ای دارند_ کار جالبی نیست، و بهتر است هر آواز را با نغمات و تصنیف های پیش و پسش گوش داد، اما به نظرم یک توجه ویژه به مقوله آواز کار بدی نباشد. از این مسئله گذشته توصیه می شود آلبومِ هر آوازی را که مورد پسند واقع شد به طور اوریجینال از اولین فروشگاه محصولات فرهنگی بخرید و کل آلبوم را گوش کنید. ]

آلبومِ «آیینه رو»

خواننده: سید حسام الدین سراج

سرپرست گروه: سید جلال ذوالفنون

آواز آیینه رو یک (دستگاه: راست پنجگاه | شاعر: حافظ)

آواز آیینه رو دو (دستگاه: همایون | شاعر: حافظ)

آواز آیینه رو سه (دستگاه: شور | شاعر: سعدی و ابوسعید ابولخیر)

آواز آیینه رو چهار (دستگاه: راست پنجگاه | شاعر: حافظ و باباطاهر)

آلبومِ طریقت عشق

خواننده: سید حسام الدین سراج

آهنگساز : سید جلال ذوالفنون، فریدون شهبازیان، حسن یوسف زمانی
طریقت عشق حسام سراج

آواز طریقت عشق یک (شاعر: باباطاهر | سه تار: ذوالفنون)

آواز طریقت عشق دو (شاعر: عطار و قاسم انوار | سه تار: ذوالفنون)

آلبومِ بی نشان

خواننده و آهنگساز : سید حسام الدین سراج

سرپرست گروه: سید جلال ذوالفنون
آلبوم بی نشان حسام سراج

آواز بی نشان یک (دستگاه: ماهور | شاعر: حافظ | سه تار: ذوالفنون | نی: محمد موسوی)

آواز بی نشان دو (دستگاه: ماهور | شاعر: حافظ)

آلبومِ نرگس مستخواننده و آهنگساز : سید حسام الدین سراج

سرپرست گروه: سید جلال ذوالفنون
نرگس مست حسام سراج

آواز نرگس مست (دستگاه: افشاری | شاعر: مولانا | نی: بهزاد فروهری)

آلبومِ شرح فراق
خواننده و آهنگساز : سید حسام الدین سراج

سرپرست گروه: سید جلال ذوالفنون

شرح فراق حسام سراج